ĐẤT NÔNG NGHIỆP ĐBSCL TRƯỚC BIẾN ĐỘNG LỚN, ĐÂU LÀ GIẢI PHÁP?

Đất nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) biến động mạnh vì khí hậu và kinh tế. Làm sao để không mất đất, mất sinh kế?

Đất nông nghiệp chịu “cú sốc kép” từ kinh tế và khí hậu

Theo phân tích từ VnEconomy, đất nông nghiệp ĐBSCL đang chịu tác động đồng thời từ biến động kinh tế và biến đổi khí hậu, khiến vai trò “trụ cột” của khu vực dần suy giảm.

Cụ thể, tỷ trọng đóng góp GDP của vùng đã giảm mạnh từ gần 20% trước năm 2000 xuống còn khoảng 12,4% vào năm 2024. Điều này cho thấy ĐBSCL - từng là “vựa nông sản” của cả nước - đang dần mất lợi thế cạnh tranh.

Song song đó, các hiện tượng xâm nhập mặn ĐBSCL, hạn hán và lũ bất thường ngày càng gia tăng, trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ĐBSCL.

Gia tăng mất đất và áp lực sinh kế nông thôn

Một điểm đáng chú ý là xu hướng gia tăng hộ không còn đất sản xuất. Đến năm 2022, khoảng 40% hộ nông thôn trong vùng không còn hoặc không trực tiếp canh tác đất, tăng mạnh so với mức 28% vào năm 2006.

Thực trạng này phản ánh rõ sự suy giảm diện tích đất nông nghiệp, kéo theo nhiều hệ lụy về sinh kế nông dân ĐBSCL.

Khi không còn đất, người dân buộc phải chuyển sang lao động phi nông nghiệp hoặc di cư. Tuy nhiên, không phải ai cũng có kỹ năng phù hợp, khiến thu nhập bấp bênh và rủi ro gia tăng.

Cần định hướng rõ ràng để chuyển đổi và sử dụng đất ĐBSCL bền vững trước biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Nguồn: Internet

Chuyển đổi cơ cấu đất diễn ra mạnh mẽ

Dữ liệu cho thấy xu hướng chuyển đổi cơ cấu đất tại ĐBSCL đang diễn ra rõ nét.

Diện tích trồng lúa đã giảm từ khoảng 2,4 triệu ha năm 2006 xuống còn 1,9 triệu ha năm 2022. Ngược lại, diện tích nuôi trồng thủy sản và cây lâu năm lại tăng lên.

Việc chuyển đổi cơ cấu đất giúp người dân thích ứng tốt hơn với thị trường và điều kiện tự nhiên, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Tuy nhiên, nếu thiếu quy hoạch dài hạn, quá trình này có thể gây mất cân bằng và làm gia tăng rủi ro cho đất nông nghiệp ĐBSCL.

Cần giải pháp tổng thể để giữ đất và giữ sinh kế

Các chuyên gia nhận định, để giải quyết bài toán đất nông nghiệp ĐBSCL, cần một chiến lược đồng bộ thay vì các giải pháp đơn lẻ.

Trong đó, trọng tâm là:

• Nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị đất
• Phát triển nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu
• Định hướng lại chuyển đổi cơ cấu đất theo quy hoạch
• Tăng cơ hội việc làm cho lao động nông thôn

Đặc biệt, cần đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và ổn định sinh kế nông dân ĐBSCL.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.

Bài toán dài hạn của vùng ĐBSCL

Có thể thấy, vấn đề đất nông nghiệp ĐBSCL không chỉ là câu chuyện sản xuất mà còn liên quan đến an sinh xã hội và chiến lược phát triển vùng.

Trong bối cảnh xâm nhập mặn ĐBSCL và các yếu tố khí hậu cực đoan tiếp tục gia tăng, việc sử dụng hiệu quả quỹ đất, hạn chế suy giảm diện tích đất nông nghiệp và định hướng chuyển đổi cơ cấu đất hợp lý sẽ là chìa khóa để ĐBSCL phát triển bền vững.